Σπονδυλόλυση - Σπονδυλολίσθηση

Σπονδυλολίσθηση είναι η μετατόπιση (ολίσθηση) σπονδύλου αλλά και όλου του υπερκείμενου τμήματος της σπονδυλικής στήλης, επί του υποκειμένου σπονδύλου και τμήματος της Σπονδυλικής Στήλης. Συνήθως πρόκειται για ολίσθηση της σπονδυλικής στήλης στον Ο5 και σπανιότερα τον Ο4 ή Ο3 σπόνδυλο. Η μετατόπιση στη μεγαλύτερη αναλογία είναι πρόσθια και σπάνια οπίσθια (οπισθιολίσθηση, ή ανάστροφη σπονδυλολίσθηση) ή πλάγια (πλαγιολίσθηση).

 Πρόκειται για παθολογική κατάσταση η οποία συνήθως εκδηλώνεται στην Οσφυική Μοιρα της Σπονδυλικής Στήλης. 

 Ανάλογα την αιτία της διακρίνεται σε.

  1. Ισθμικού τύπου σπονδυλολίσθηση (συχνότερη): πιο συχνή σε νεαρή και μέση ηλικία (πιθανή ακόμα και σε παιδική ηλικία, > 10 ετών). Οφείλεται σε κάταγμα συνήθως από καταπόνηση της περιοχής του ισθμού (βρίσκεται μεταξύ δύο σπονδύλων)  Πιο σύνηθες στην χαμηλή οσφυική μοίρα της Σπονδυλικής Στήλης δηλαδή στα επίπεδα Ο5/Ι1 και Ο4/Ο5. Η ρωγμή αυτή ονομάζεται σπονδυλόλυση και αποτελεί την πιο συχνή αιτία πόνου στα παιδιά. Αν και σε αρκετές περιπτώσεις δεν δημιουργεί πρόβλημα, η σπονδυλόλυση μπορεί να εξελιχθεί τελικά σε σπονδυλολίσθηση με χαρακτηριστική συμπτωματολογία ισχιαλγίας, οσφυαλγίας και τελικά διαλείπουσας νευρογενούς χωλότητας.  Σπανιότερα μπορεί να οφείλεται σε οξύ τραυματισμό.
  2. Εκφυλιστικού τύπου σπονδυλολίσθηση: αποτέλεσμα γήρανσης, χαλάρωσης συνδέσμων, εκφύλισης μεσοσπονδύλιων δίσκων (‘’δισκοπάθεια’’) και αρθρίτιδας των μικρών αρθρώσεων  μεταξύ δύο σπονδύλων. Συχνή κατάσταση σε ανθρώπους (κυρίως γυναίκες) ηλικίας > 50 ετών με χρόνια συμπτωματολογία (οσφυαλγία, ισχιαλγία και τελικά διαλείπουσα νευρογενής χωλότητα). Συνήθως συνοδεύεται από αλλοιώσεις και σε άλλα τμήματα της Σπονδυλικής Στήλης (‘’οσφυική σπονδύλωση’’).
  3. Δυσπλαστικού τύπου: οφείλεται σε συγγενείς ανωμαλίες των αρθρικών αποφύσεων των σπονδύλων, συνήθως των Ο5 και Ι1 (έλλειψη ή ατελής ανάπτυξη μιας ή και των δύο αρθρικών αποφύσεωω συχνά συνυπάρχει δισχιδής ράχη στον Ι1). Συνήθως είναι σοβαρού τύπου σπονδυλολίσθήσεις (3ου, 4ου βαθμού).
  4. Τραυματική σπονδυλολίσθηση: οφείλεται σε κάταγμα σε κάποιο σημειο του σπονδύλου (εκτός του ισθμού) που επιτρέπει την ολίσθηση του.
  5. Παθολογική σπονδυλολισθηση: οφείλεται σε παθολογική κατάσταση των οστών γενικευμένη (π.χ. νόσος Pget, αρθρογρύπωση , όγκοι κτλ).

Ανεξάρτητα από την αιτιολογία, υποβοηθητικοί παράγοντες για τη δημιουργία ή επιδείνωση μιας σπονδυλολίσθησης είναι οι τραυματισμοί, το υπερβολικό βάρος, τα χαλαρά κοιλιακά τοιχώματα, η υπερβολική λόρδωση και το επάγγελμα

 

Συμπτωματολογία

Συχνά ασυμπτωματική, ιδιαίτερα στα παιδιά. 

Όταν υπάρχουν συμπτώματα, αρχικά εγκαθίσταται πόνος στη μέση χαμηλά, με αντανάκλαση στους γλουτούς. Αιμωδίες (‘’μουδιάσματα’’) κάτω άκρων, ισχιαλγία, μυικός σπασμός ακόμα και αδυναμία σε ένα πόδι ειναι όλα πιθανά συμπτώματα. Σε προχωρημένα στάδια ο ασθενής δεν μπορεί να περπατήσει αρκετά ή να καθίσει λόγω μηχανικού άλγους (αστάθεια). 

 Απεικονιστικές εξετάσεις

Απλές ακτινογραφίες στην οσφυική μοίρα (σε όρθια θέση, οπισθοπρόσθια και πλάγια λήψη αλλά και λοξές λήψεις) μπορεί να είναι αρκετές για διάγνωση. Η απουσία σπονδυλολίσθησης δεν σημαίνει και απουσία σπονδυλόλυσης. 

Η αξονική τομογραφία θα αναδείξει σε κάθε περίπτωση αν υπάρχει σπονδυλόλυση και προτιμάται σε νέους ασθενείς με πόνο και εικόνα σπονδυλολίσθησης στις απλές ακτινογραφίες. 

Η μαγνητική τομογραφία είναι επίσης ιδαίτερα χρήσιμη ειδικά σε εκφυλιστικού τύπου σπονδυλολίσθηση αλλά και για προεγχειρητικό σχεδιασμό. Εναλλακτική ή συμπληρωματική εξέταση της μαγνητικής τομογραφίας είναι η αξονική μυελογραφία. 

Βαρύτητα σπονδυλολίσθησης

Ανάλογα με την ολίσθηση που παρουσιάζει ο ένας σπόνδυλος ως προς τον άλλο τότε διακρίνονται 4 βαθμοί σπονδυλολίσθης (1-4). Όσο πιο σημαντικού βαθμού είναι η σπονδυλολίσθηση τόσο πιο σημαντικά είναι τα συμπτώματα χωρίς πάντως αυτό να είναι ακριβώς απόλυτο. Η βαθμολόγηση αυτή χρήζει απαραιτητως ακτνογραφιών σε όρθια θέση και δυναμικών λήψεων σε κάμψη και έκταση.

Υπάρχει και βαθμός 5 που όμως ονομάζεται πλέον σπονδυλόπτωση. 

 Θεραπεία

Εφόσον τα συμπτώματα της σπονδυλολίσθησης είναι ελαφρά, η θεραπεία είναι συντηρητική με ορθοπαιδική ζώνη (για μικρό χρονικό διάστημα) και αντιφλεγμονώδη φάρμακα ή και κατάκλιση, αν δεν υποχωρήσουν ή είναι από την αρχή έντονα. Μετά την υποχώρηση της οσφυαλγίας και έγερση συνιστώνται συστηματικά ασκήσεις ενδυνάμωσης κορμού με παρακολούθηση από ειδικό φυσικοθεραπευτη και αδυνάτισμα σε παχύσαρκα άτομα. Στοχευμένες τοπικές εγχύσεις κορτιζόνης (επισκληρίδιες ή/και διαρθρικές) μπορεί επίσης να βοηθήσουν στην ανακούφιση και εκτέλεση κατάλληλου προγράμματος φυσικοθεραπείας..

Σπονδυλολισθηση δευτέρου προς τρίτο, τρίτου και τέταρτου βαθμού εκ πρωτοκόλου χρήζουν χειρουργικής ανάταξης και σταθεροποίησης (‘’σπονδυλοδεσίας’’).  Η χειρουργική επέμβαση που προτείνεται πρέπει απαραιτήτως να εμπεριέχει και χρήση διασωματικού κλωβού εκτός από οπίσθια στήριξη με βίδες (τεχνική PLIF, TLIF, XLIF, ALIF). Η ανάταξη είναι απαραίτητη για ένα καλό λειτουργικό αποτέλεσμα.

Σε κάθε περίπτωση η κλινική συμπτωματολογία και η νευρολογική εξέταση καθορίζουν το πλάνο της θεραπείας. Πολύ συχνά μία ολίσθηση πρώτου βαθμου προκύπτει πολύ επώδυνη και επηρεάζει σημαντικά την σταθερότητα της σπονδυλικής στήλης με αποτέλεσμα να χρήζει επέμβασης.

Επίσης η σπονδυλόλυση χωρίς σπονδυλολίθηση μπορεί να είναι επώδυνη (ιδιαίτερα σε νεαρούς αθλητές) με μακρόχρονη και σχετικά δύσκολή συντηρητική αντιμετώπιση. Η θεραπεία σε αυτές τις περιπτώσεις είναι πολύπλοκη με ανάπαυση και αποφυγή δραστηριοτήτων που προκαλούν πόνο, φαρμακευτική αγωγή, χρήση μηχανήματος ραδιοσυχνότητας, φυσικοθεραπεία στοχευμένη κτλ. Η υποτροπή σε αυτές τις περιπτώσεις είναι πολύ συχνή.